Bu incelemede yer alan, mai ve siyah'ta Ahmet Cemil hayalin mavisiyle gerçeğin siyahını, hayalleriyle gerçekleri barışık ve bağdaşlık tutmanın trajedisini yaşar; Kiralık Konak'ta Hakki Celis, geçmişin sağlam…
Bu incelemede yer alan, mai ve siyah'ta Ahmet Cemil hayalin mavisiyle gerçeğin siyahını, hayalleriyle gerçekleri barışık ve bağdaşlık tutmanın trajedisini yaşar; Kiralık Konak'ta Hakki Celis, geçmişin sağlam değerleriyle geleceğin özünü oluşturmak ister; Roman'da Falih Rıfkı, Anadolu'nun taşını toprağını milli kültürle yoğurmak ister; Sinekli Bakkal'da Halide Edip, Doğu-Batı sentezinin oluşturulmasında milli kültürün tayin ediciliğini vurgular; Madame Bovary'de geröeklerin yıktığı idealler bir trajedi doğurur; Bulantı'da Sartre , insanının kenini ve çevresinin gerçekleştiğini aşabileceğini savunur; onun insanı sınırlı fakat sorumludur; Suç ve Ceza'da Raskolnikov, varlığını inkar ettiği ebedi alemin düzenini ihlal eder ve hesaba katmadığı güçlere yenik düşer; Diriliş'te Tolstoy'un Nehludov'u, insanın kurtuluşunu ilahi kanunların yardımıyla bir yeryüzü cenneti kurmakta bulur; Güneş de Doğar'da Hemingway; insan hayatını destani bir mücadele olarak görür, bu mücadelede zaferin, aklın bedeni ve ışığın karanlık güçleri yanmesiyle kazanılabileceğini vurgular; Ayı'da Faulkner da Dostoyeski gibi, 'tanrı yoksa herşey mübahtır'der; Portre'de Stephen, 'Hoş geldin hayat! Milyonlarca kere tecrübenin kazandıracağı gerçekle buluşmaya gidiyorum. Amacım ruhumun dökümhanesinde insanlığın vicdani değerini yeniden yaratmaktır'der; Tonio Kröger'de Thomas Mann, Tonio'nun ruhunda bütünlüğe eriştikten sonra tabiat, toplum ve evrenle bütünleşmesini ifade eder.
