İslam dünyasında Cedid hareketi olarak bilinen aydınlanma ve modernleşme hareketinin öncüleri 19.yüzyıl başlarında ve ortalarında yaşamış önemli ilim adamları ve mütefekkirlerdi. Bu yüzden bütün İslam…
İslam dünyasında Cedid hareketi olarak bilinen aydınlanma ve modernleşme hareketinin öncüleri 19.yüzyıl başlarında ve ortalarında yaşamış önemli ilim adamları ve mütefekkirlerdi. Bu yüzden bütün İslam dünyasını tutacak bu fikirlerin filizlendiği 19. yüzyıl için “Tatar yüzyılı” demek mübalağa olmayacaktır. Daha sonra Osmanlı ve Cumhuriyet Türkiye’sine gelerek veya bulundukları coğrafyadan Osmanlı entelektüel hayatını da etkileyen İsmail Gaspıralı, Yusuf Akçura, Sadri Maksudi Arsal, Zeki Velidi, Musa Carullah Bigiyev, Rızaeddin bin Fahreddin gibi isimler bu bölgenin ilmi ve kültürel altyapısından beslenmekteydi. Şahabeddin Mercâni bu isimlerin ilham aldığı ilim ve fikir önderlerinin başında gelir. Mercâni, İslami ilimlerin yanı sıra Türk-Tatar ve İslam tarihi çalışmaları ile Müslüman ve Tatar milli kimliğinin inşasında da büyük rol oynamıştır. Mercâni’nin hayatı ve eserlerinin tanınması Çarlık Rusya’sı Müslümanlarının bu dönemde geçirdiği istihaleler ve hareketlenmelerin anlaşılması için oldukça büyük bir önemi haizdir.